Wat is Social Return on Investment?

Je schrijft in op een aanbesteding en ziet in de leidraad staan “SROI-verplichting 5% van de opdrachtsom.” Oké. En nu? Moet je iemand aannemen, een leerwerkplek regelen, of iets anders doen? En hoe zorg je dat je plan klopt, én dat je er misschien zelfs punten mee scoort? Social Return on Investment, vaak afgekort als SROI, gaat over maatschappelijke impact via opdrachten. De opdrachtgever vraagt je om te investeren in werkgelegenheid en ontwikkeling voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. En dat kom je steeds vaker tegen als harde eis in aanbestedingen, of als onderdeel van EMVI.

In dit artikel leggen we je helder uit wat SROI precies is, wanneer zo’n verplichting geldt, voor wie het bedoeld is en hoe je het slim invult. Zodat je niet op het laatste moment moet puzzelen, maar vooraf al weet wat er nodig is en waar je voordeel kunt pakken.

Wat is Social Return on Investment?

De SROI betekenis is in de basis simpel: als je een opdracht gegund krijgt, wil de opdrachtgever dat je ook bijdraagt aan sociale doelen. Social Return on Investment is een aanpak waarbij je als opdrachtnemer inzet op werk, leerplekken of ontwikkeling voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. 

Opdrachtgevers gebruiken SROI bewust als onderdeel van hun inkoopbeleid. Zo zorgen ze ervoor dat een opdracht niet alleen een goed resultaat oplevert, maar óók extra kansen op werk en ontwikkeling voor mensen die zonder hulp lastiger instromen. Daarom is SROI in veel aanbestedingen geen losse extra, maar een vast onderdeel van de spelregels.

Dat is anders dan “gewone” ROI. ROI gaat over financieel rendement. Social ROI gaat over maatschappelijk rendement. Dus niet alleen winst op papier, maar impact in de praktijk.

Meestal wordt dit vertaald naar een percentage van de opdrachtwaarde. Vaak zie je 5% terug. Dat betekent dat je een deel van de opdrachtsom moet besteden aan SROI-doeleinden. Neem dit voorbeeld: Je schrijft in op een opdracht van € 800.000. De SROI-eis is 5%. Dan is de verplichting € 800.000 × 0,05 = € 40.000 aan SROI-inzet.

Wanneer geldt een SROI-verplichting?

Niet elke opdracht heeft een SROI-eis, maar de kans wordt een stuk groter zodra een traject meer omvang of meer looptijd krijgt. Veel opdrachtgevers hanteren namelijk drempels. Vaak zie je SROI terug bij opdrachten vanaf ongeveer €50.000 tot €250.000, afhankelijk van de gemeente of organisatie. Bij rijksdiensten kan die grens hoger liggen, bijvoorbeeld rond €140.000. Daarnaast speelt de duur mee. Bij opdrachten die langer dan 6 maanden lopen, wordt SROI ook vaker opgenomen.

Er zijn nog andere factoren die bepalen of je SROI tegenkomt. Zoals het type werk. Gaat het om arbeidsintensieve diensten, dan is de kans groter dat de opdrachtgever sociale impact wil borgen in de opdracht. Denk aan sectoren zoals bouw en infra, facilitair en schoonmaak, beveiliging en onderhoud.

Belangrijk om te weten: SROI kan een harde eis zijn die je simpelweg moet invullen, maar het kan ook (deels) terugkomen als onderdeel van een EMVI-plan. In dat geval kun je met een sterk SROI-plan niet alleen voldoen aan de voorwaarden, maar ook extra punten pakken in de beoordeling. EMVI staat voor Economisch Meest Voordelige Inschrijving. De opdracht gaat dan niet automatisch naar de laagste prijs, maar naar de beste prijs-kwaliteitverhouding. Sinds 2016 zie je dit in aanbestedingen ook vaak benoemd als BPKV, waarbij zaken als duurzaamheid, planning en risicomanagement meewegen. Wil je SROI strategisch meenemen in je inschrijving, dan helpt het om dit direct te koppelen aan je EMVI-aanpak. 

Voor wie is SROI bedoeld? De doelgroepen

SROI is bedoeld voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Welke groepen meetellen hangt af van de opdrachtgever.

Over het algemeen zijn dit de doelgroepen die je vaak terugziet:

• Participatiewet gerechtigden, waaronder oude WWB
• Wsw-gerechtigden
• Wajong-gerechtigden
• WW-gerechtigden, bijvoorbeeld langer dan 12 maanden werkloos of 50+
• WIA-gerechtigden
• WGA-gerechtigden
• BBL en BOL leerlingen, afhankelijk van voorwaarden
• Vroegtijdig schoolverlaters
• Nuggers, niet-uitkeringsgerechtigde werkzoekenden

   

Wie meestal niet meetelt:

• mensen met regulier betaald werk
• gepensioneerden
• kinderen

Niet iedereen die je in dienst neemt, telt op dezelfde manier mee voor je SROI-verplichting. Veel opdrachtgevers werken met een waardemethodiek waarbij doelgroepen een verschillende “waarde” krijgen. Simpel gezegd. Hoe groter de afstand tot de arbeidsmarkt, hoe hoger de SROI-waarde die je kunt opvoeren. Dat is juist positief, want het geeft je ruimte om slim te plannen. Als je vooraf de juiste inschatting maakt van de doelgroep, weet je precies welke inzet nodig is om je SROI-doel te halen. Zo voorkom je verrassingen achteraf en kun je onderbouwen dat jouw invulling echt impact maakt.

Deze manier van werken sluit ook aan op de banenafspraak. Dat is een afspraak tussen kabinet en werkgevers om 125.000 extra banen te creëren voor mensen met een arbeidsbeperking die niet zelfstandig het minimumloon kunnen verdienen. Het doel is dat deze doelgroep vaker aan het werk komt bij reguliere werkgevers. Met een goede SROI-invulling draag je daar concreet aan bij, terwijl je tegelijk voldoet aan de eisen van de aanbesteding.

SROI 1.0 en SROI 2.0, wat is het verschil?

Social Return 1.0, de klassieke variant

SROI 1.0 is de variant die je het vaakst tegenkomt in aanbestedingen. Hierbij ligt de nadruk op directe werkgelegenheid. De opdrachtgever wil dat je iemand uit de SROI-doelgroep aan het werk helpt, en die persoon moet vervolgens ook echt meewerken aan de uitvoering van de opdracht. Het is dus een heel concrete invulling, gekoppeld aan het project waar je op inschrijft.

In de leidraad staat bij SROI 1.0 vaak een vast percentage genoemd, bijvoorbeeld 5% van de opdrachtsom. Daar hoort meestal een duidelijke vertaalslag bij. Hoeveel uren moeten er ingevuld worden, hoeveel mensen heb je nodig, en hoe lang moeten zij aan het werk blijven om aan de verplichting te voldoen. Soms wordt dit uitgedrukt in een aantal uur, soms in een aantal FTE of een minimale duur van het dienstverband.

Het voordeel van SROI 1.0 is dat het goed te meten en te controleren is. Je kunt vrij precies aantonen wie er werkt, hoeveel uren er zijn gemaakt en of je de verplichting haalt. Tegelijk is het minder flexibel, omdat de invulling vaak strak aan het project vastzit en er minder ruimte is om op een andere manier impact te maken.

Kenmerken

• direct invullen met werk op het project
• afspraken over uren, duur of FTE
• duidelijk meetbaar, maar minder flexibel

Social Return 2.0, meer ruimte voor impact

SROI 2.0 is de flexibelere variant van social return. Waar SROI 1.0 vaak draait om iemand uit de doelgroep die direct meewerkt op het project, kijkt SROI 2.0 breder naar wat je als organisatie kunt bijdragen. Niet alleen een plek op de opdracht telt mee, maar ook andere vormen van impact kunnen meetellen, zolang je kunt aantonen dat ze bijdragen aan het doel van social return.

Dat betekent dat je SROI bijvoorbeeld kunt invullen met scholing of certificaten, extra begeleiding op de werkvloer, jobcoaching of het opzetten van instroomtrajecten. Ook samenwerking met sociale ondernemingen of sociale werkplaatsen komt vaker in beeld, net als indirecte inzet in de keten, zoals inkoop of partnerschappen die aantoonbaar bijdragen aan kansen voor de doelgroep. Juist omdat deze aanpak meer ruimte geeft voor maatwerk, zie je SROI 2.0 steeds vaker terug bij het Rijk en bij gemeenten.

Kenmerken

• direct of indirect invullen
• meer opties om aan te sluiten bij je organisatie
• focus op impact en aantoonbaarheid

   

Hoe kun je de SROI-verplichting invullen?

Praktische invulling van Social Return on Investment

Een SROI-verplichting kun je op twee manieren invullen. Direct, door mensen uit de doelgroep echt aan het werk te helpen binnen of rondom de opdracht. Denk aan iemand in dienst nemen, een leerwerkplek of stageplek aanbieden, of een werkervaringsplek met begeleiding. Indirect kan ook, bijvoorbeeld via trainingen of certificaten, coaching en jobcoaching, samenwerking met sociale werkplaatsen, inkoop bij sociale ondernemingen of meedoen aan regionale instroomprojecten. 

Hoe bereken je de SROI-waarde?

Hoe de SROI-waarde meetelt, hangt af van de opdrachtgever. Veel organisaties werken met een zogeheten bouwblokkenmethode. Daarbij krijgt elke manier waarop je SROI invult een vaste (fictieve) waarde in euro’s. Denk aan het aannemen van iemand uit een bepaalde doelgroep, het aanbieden van een leerwerkplek of het inzetten van extra begeleiding. Die “bouwblokken” tel je bij elkaar op tot je aan de afgesproken SROI-waarde komt. Zo kun je als bedrijf flexibel kiezen wat het beste past bij jouw organisatie en de opdracht, zolang je maar kunt aantonen wat je doet, hoeveel uren het oplevert en welke impact je maakt.

Het kan er bijvoorbeeld zo uit zien:
Je hebt € 40.000 SROI-verplichting. Je vult een deel in met twee stagiaires voor een jaar. Afhankelijk van de lokale waardering kan het zijn dat je daarna nog aanvullende inzet nodig hebt, bijvoorbeeld extra begeleiding, een extra leerplek of een kandidaat met grotere afstand tot de arbeidsmarkt.

SROI in je aanbesteding, zo scoor je ermee

SROI kan een eis zijn en voelen als verplichting, maar het kan ook juist punten opleveren. Zeker als het onderdeel is van EMVI of gunningscriteria. Dan wil je geen algemeen verhaaltje, maar een plan dat concreet en geloofwaardig is. Hiermee kun je je onderscheiden. Let ook op de timing. Soms lever je je SROI-plan al aan bij de inschrijving, soms werk je het pas uit na gunning. En in bijna alle gevallen volgt er daarna nog verantwoording, bijvoorbeeld via een portaal of vaste rapportages.

Zo maak je een sterk SROI-plan

• wees concreet en realistisch
• laat zien waarom dit past bij jullie organisatie en het project
• maak het meetbaar met KPI’s en monitoring
• benoem partners, ervaring en regionale samenwerking
• toon ambitie, maar blijf uitvoerbaar
• koppel waar mogelijk aan andere EMVI-thema’s

En het allerbelangrijkste: Het gaat niet alleen om het aantal mensen, maar om de juiste invulling binnen de spelregels van de opdrachtgever.

Kom je er niet helemaal uit en wil je dit onderdeel goed verwerken in je totale inschrijving? Dan helpen we je bij Makers van Plannen graag met tendermanagement of hulp bij aanbestedingen.

Veelgestelde vragen

Wat gebeurt er als je niet voldoet aan de SROI-verplichting?

Dat verschilt per opdrachtgever. Mogelijke gevolgen zijn contractuele sancties, boetes, korting op facturatie of extra controle bij toekomstige aanbestedingen. Reputatieschade speelt ook mee. Het belangrijkste is dat je vroeg signaleert en tijdig communiceert. Vaak is bijsturen mogelijk als je er op tijd bij bent.

Moet je zelf de doelgroep screenen?

Meestal regel je dit samen met de gemeente, UWV of een gespecialiseerd bureau. Vaak is er een verklaring of bewijsstuk nodig dat iemand tot de doelgroep hoort. Let ook op privacyregels en ketenmachtigingen.

Kan SROI meetellen voor meerdere opdrachten?

In de basis niet. SROI-inzet wordt meestal gekoppeld aan één specifieke opdracht. Soms mogen bestaande medewerkers meetellen, maar alleen als de aanbestedingsdocumenten dat toestaan.

Hoe lang moet een SROI-dienstverband duren?

Dat verschilt per aanbesteding. Soms is het gelijk aan de projectduur, soms geldt een minimum van 6 tot 12 maanden. Check altijd de leidraad, want die is leidend.

Kan ik hulp inschakelen voor SROI-verplichtingen?

Ja. Denk aan social return intermediairs, gemeentelijke werkgeverspunten, gespecialiseerde bureaus en aanbestedingsspecialisten. Wil je SROI goed laten landen in je inschrijving voor een aanbestedingsprocedure of EMVI-aanbesteding, inclusief strategie en onderbouwing, dan helpen wij je daar graag mee. En wil je je alvast verder inlezen, bekijk dan onze tips over het schrijven van een succesvolle EMVI-aanbesteding en de stappen voor succes tijdens een aanbestedingsprocedure.

Conclusie

Social Return on Investment is een manier om via aanbestedingen maatschappelijke impact te maken. Je investeert in werk, leerplekken of ontwikkeling voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Omdat steeds meer opdrachtgevers SROI opnemen als eis of gunningscriterium, loont het om dit onderdeel vroeg te herkennen en slim te plannen.

Met een concreet plan, de juiste partners en meetbare afspraken voorkom je stress achteraf. En als SROI meeweegt in EMVI, kan het je ook nog eens extra punten opleveren.

Schrijf je in op een aanbesteding met SROI-eis en kan je wat hulp gebruiken? Makers van Plannen ondersteunt je bij het hele traject, van strategiebepaling tot het schrijven van winnende EMVI- en SROI-plannen. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.